lunedì 26 settembre 2011

2 ottobre 2011 - XXVII domenica del tempo ordinario

Filippesi 4,6-7
Non angustiatevi per nulla, ma in ogni circostanza fate presenti a Dio le vostre richieste con preghiere, suppliche e ringraziamenti. E la pace di Dio, che supera ogni intelligenza, custodirà i vostri cuori e le vostre menti in Cristo Gesù.
μηδὲν μεριμνᾶτε, ἀλλ' ἐν παντὶ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ δεήσει μετὰ εὐχαριστίας τὰ αἰτήματα ὑμῶν γνωριζέσθω πρὸς τὸν θεόν. καὶ ἡ εἰρήνη τοῦ θεοῦ ἡ ὑπερέχουσα πάντα νοῦν φρουρήσει τὰς καρδίας ὑμῶν καὶ τὰ νοήματα ὑμῶν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.
Nihil solliciti sitis, sed in omni oratione, et obsecratione, cum gratiarum actione petitiones vestræ innotescant apud Deum. Et pax Dei, quæ exuperat omnem sensum, custodiat corda vestra, et intelligentias vestras in Christo Iesu.

A. Commento a Mt 5,9 "Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur" (Super Mt., cap. 5 lectio 2): La pace si ha quando ogni cosa sta al suo posto: 1. l'anima umana sta soggetta a Dio 2. nell'uomo le facoltà inferiori stanno soggette alla ragione 3. l'uomo sta in pace con gli altri uomini. Questo è il traguardo raggiunto dai santi, i quali cominciano a sperimentare questa pace sin da ora, non tuttavia in modo completo: solo nella vita eterna si ha la pace perfetta, che "supera ogni intelligenza".

Sed videndum est quid sit pax, et quomodo ad eam possimus pervenire. Pax est tranquillitas ordinis. Ordo autem est parium dispariumque sua loca cuique tribuens dispositio. Ergo pax est in hoc quod omnes teneant sua loca. Unde debet mens hominis primo Deo subiecta esse.
Secundo motus et vires inferiores, quae sunt nobis et brutis communes, subiecta esse homini: per rationem enim homo praeest animalibus; Gen. I, 26: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et praesit piscibus maris, et volatilibus caeli, et bestiis universaeque terrae, omnique reptili quod movetur in terra.
Tertio ut homo pacem habeat ad alios, quia sic totaliter erit ordinatus.
Ista autem ordinatio non potest esse nisi in hominibus sanctis; Ps. CXVIII, 165: pax multa diligentibus nomen tuum; Is. XLVIII, v. 22: non est pax impiis: pacem enim interiorem habere non possunt; Sap. XIV, 22: in magno viventes inscientiae bello, tot et tam magna mala pacem appellant. Pacem talem mundus dare non potest; Io. XIV, 27: non quomodo mundus dat, ego do vobis. Item non sufficit totum hoc, sed debent inter discordes pacem facere; Prov. XII, 20: qui ineunt pacis consilia, sequitur eos gaudium.
Tamen sciendum quod ista pax hic inchoatur, sed non perficitur, quia nullus potest totaliter habere motus brutales rationi subiectos; Rom. VII, 23: video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Unde vera erit in vita aeterna; Ps. IV, 9: in pace in idipsum dormiam et requiescam; Phil. IV, 7: pax Dei exuperat omnem sensum.

B. In Super Sent., lib. 4 d. 8 q. 2 a. 4 qc. 3: S. Tommaso spiega i riti della messa che precedono la comunione. Prima, recitando il Padre Nostro, si chiede il dono del pane celeste; poi la purificazione dal male, con il "liberaci, o Signore, da tutti i mali..."; poi la pace, con il "la pace del Signore..." (e gli altri riti della pace). La richiesta della pace viene iniziata dal sacerdote e completata dall'assemblea (o dalla schola) con l'Agnus Dei, che chiede 1. la liberazione dal male della colpa e 2. della pena, e 3. l'ottenimento di ogni bene (riassunto nella pace); donde la triplice invocazione "Agnello di Dio...".

"Praeceptis salutaribus moniti, et divina institutione formati audemus dicere...".
Hic ponitur sacramenti perceptio, ad quam praemittitur praeparatio communis et specialis. Communis triplex:
* primo enim ponitur sacramenti petitio in oratione dominica, in qua dicitur: "panem nostrum quotidianum da nobis hodie";
* secundo percipientium expiatio per orationem sacerdotis: "libera nos";
* tertio pacis adimpletio, ibi: "pax domini".
Hoc enim sacramentum est sanctitatis et pacis; et quia pax Christi exsuperat omnem sensum, ideo pacis petitio a sacerdote inchoatur, cum dicit "pax domini", et a choro completur, cum dicitur, "agnus Dei"; et sic tria a sacerdote incepta prosequitur, scilicet, "gloria in excelsis", quod pertinet ad spem; "credo in unum Deum", quod pertinet ad fidem; "pax domini", quod pertinet ad caritatem. Petit autem populus misericordiam quantum ad amotionem mali contra miseriam culpae et poenae, et pacem quantum ad consecutionem omnis boni; unde ter "agnus Dei", dicitur.

mercoledì 7 settembre 2011

25 settembre 2011 - XXVI domenica del tempo ordinario

Sul passo di Filippesi 2,6-7 vedi la domenica delle palme 2011 e anche la pasqua dello stesso anno (2c).

18 settembre 2011 - XXV domenica del tempo ordinario

Filippesi 1,21
Per me infatti il vivere è Cristo e il morire un guadagno.
ἐμοὶ γὰρ τὸ ζῆν Χριστὸς καὶ τὸ ἀποθανεῖν κέρδος.
Mihi enim vivere Christus est, et mori lucrum.

Al momento della trasfigurazione, i tre apostoli sono presi da timore, e cadono. Gesù li solleva e li conforta. Il risultato di tale incoraggiamento è che essi "non videro più nessuno se non Gesù solo" (Mt 17,6-7). Consolàti da Cristo, essi vedono solo lui, non trovando gioia e consolazione in nessun altro, secondo il detto paolino di Fil 1,21: "Per me il vivere è Cristo e il morire un guadagno". Super Mt., cap. 17 l. 1:

Posita transfiguratione, hic ponitur effectus in discipulis. Et primo ponitur timor; secundo confortatio Christi contra timorem; tertio effectus. Secunda ibi et accessit Iesus etc.; tertia ibi levantes autem oculos suos neminem viderunt.

Dicit ergo "et audientes". Audierunt vocem patris de nube, sicut dicitur II Petr. I, 18: hanc vocem audivimus, cum essemus in monte. Et ponit signum timoris, quia ceciderunt in faciem suam. Sequitur timor et timuerunt valde. Sed quare timuerunt? Ponit Hieronymus tres rationes.
Prima, quia cognoverunt se errasse, sicut dicitur de Adam Gen. III, 10: domine, audivi vocem tuam, et timui, quia nudus eram.
Item quia nube erant involuti, cognoverunt maiestatis divinae praesentiam; Ex. c. XIII, 21: dominus autem praecedebat eos ad ostendendam viam per diem in columna nubis et cetera. Et naturale est quod unusquisque ex eo quod non consuevit, stupescat.
Item propter vocem de nube; Deut. V, 26: quid est omnis caro ut audiat vocem Dei viventis? Et ex hoc fortitudo eorum defecit, quia ceciderunt in faciem suam.
Sed notandum quod aliter cadunt impii, aliter sancti. Impii cadunt retrorsum, ut habetur I Reg. IV, 18 de Heli, qui cum audisset rumores de arca domini, cecidit de sella, et, fracta cervice, expiravit. Sed sancti in facies suas; Apoc. VII, 11: qui ceciderunt in facies suas. Et ratio est, quia non videmus quod retro est. Eccle. II, 14: sapientis oculi in capite eius.

Consequenter ponitur confortatio Christi. Et confortat eos facto et verbo: facto, contra timorem et casum: contra timorem, per eius praesentiam, quia accessit Iesus. Ps. XXII, 4: non timebo mala, quoniam tu mecum es. Et supra XIV, 27: ego sum, nolite timere.
Item confortat per contactum, quia dat lasso virtutem, Is. XL, v. 29, et in Daniele legitur: manus eius tetigit me et erexit; unde dicit et tetigit eos.
Item confortat contra casum; unde, dixitque eis: surgite. Eph. V, 14: surge qui dormis, et exurge a mortuis, et illuminabit te Christus.
Item contra timorem nolite timere. Timor ille erat pusillanimitas, et illi qui surgunt a peccato, timorem deponunt, quia perfecta caritas foras mittit timorem, I Io. IV, 18.

Consequenter sequitur effectus confortationis: "levantes autem oculos suos neminem viderunt nisi solum Iesum". Et iste est effectus confortationis divinae, quia a Christo confortati non vident nisi Iesum, nec in ullo gaudent vel confortantur nisi in ipso; ad Phil. I, 21: mihi vivere Christus est, et mori lucrum.
Item neminem viderunt nisi solum Iesum, quia recedente umbra legis, et doctrina prophetarum, quae per Moysen et Eliam designantur, sola doctrina Christi tenetur.
Vel, secundum aliam litteram, solus remansit, ne vox videretur esse prolata ad Moysen vel Eliam. Unde ipsis non apparentibus certum fuit quod ad eum vox prolata fuit.

giovedì 1 settembre 2011

11 settembre 2011 - XXIV domenica del tempo ordinario

Romani 14,7-8
Nessuno di noi vive infatti per se stesso e nessuno muore per se stesso, perché se noi viviamo, viviamo per il Signore, se noi moriamo, moriamo per il Signore. Sia che viviamo, sia che moriamo, siamo del Signore.
οὐδεὶς γὰρ ἡμῶν ἑαυτῷ ζῇ, καὶ οὐδεὶς ἑαυτῷ ἀποθνῄσκει: ἐάν τε γὰρ ζῶμεν, τῷ κυρίῳ ζῶμεν, ἐάν τε ἀποθνῄσκωμεν, τῷ κυρίῳ ἀποθνῄσκομεν. ἐάν τε οὖν ζῶμεν ἐάν τε ἀποθνῄσκωμεν, τοῦ κυρίου ἐσμέν.
Nemo enim nostrum sibi vivit, et nemo sibi moritur. 8 Sive enim vivemus, Domino vivimus; sive morimur, Domino morimur. Sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus.

S. Tommaso, Super Mt., cap. 22 lectio 3: Gesù discute con i sadducei, i quali negano la risurrezione, mostrando che non comprendono la Scrittura: "Io sono il Dio di Abramo, Isacco e Giacobbe". Dio è "di qualcuno" quando viene adorato da qualcuno. Dunque essi vivono. Ma non con il corpo, bensì con l'anima. E che c'entra allora con la risurrezione? Se l'anima è viva, per natura tende a ricongiungersi col corpo. E' perciò dunque anche un "Dio dei morti", Romani 14,8: "Sia che viviamo, sia che moriamo, siamo del Signore".

Postquam ostendit quod ignorabant virtutem Dei, hic ostendit quod ignorabant Scripturas. Unde non legistis quod dictum est a domino dicente vobis: ego sum Deus Abraham, Isaac et Iacob? Hoc scribitur Ex. III, 6. Sed quaerit Hieronymus, cum aliae auctoritates sint magis expressae de resurrectione, ut habetur Is. VI et Ez. XXXIII et Dan. XII, quare istam quae ambigua est posuit? Respondet quod non recipiebant prophetas, sed quinque libros Moysi. Et quomodo facit ad propositum? Dicit ego sum Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Iacob. Deus dicitur aliquorum in colendo eum. Isti ergo colunt eum. Sed colere Deum non est mortuorum, sed viventium. Ergo Abraham, Isaac et Iacob vivunt; sed non secundum corpus: ergo secundum animam. Sed quid valet hoc ad resurrectionem? Valet, quia isti dicebant animam non esse; ipse autem ostendit animam remanere: et si anima remanet, ergo et resurrectio, quia naturaliter anima inclinatur ad corpus. Sed quid est quod dicit, quod non est Deus mortuorum? Verum est secundum corpus. Est tamen etiam Deus mortuorum, quia vivunt secundum spiritum; Rom. c. XIV, 8: sive vivimus, sive morimur, domini sumus. Item est contra haereticos qui damnant patres veteris testamenti, quia hic dicit quod vivunt secundum animam.